Tajemnice górniczego munduru: Co oznaczają kolory pióropuszy i kto może nosić szpadę?
Zwyczaj noszenia munduru górniczego prawdopodobnie przywędrował do nas z terenów obecnych Niemiec. Przekazy historyczne podają, że w Królestwie Polskim wprowadzone je w 1817 r. wraz z powołaniem Korpusu Górniczego, specjalnej formacji obejmującej personel techniczny i administracyjny oraz robotników rządowych kopalni i zakładów hutniczych.
Ze starych podań wiadomo tylko tyle, że Jan Gierałtowski, budowniczy chudowskiego zamku, miał być rzekomo pierwszym górnikiem węgla kamiennego na Śląsku. W dokumencie wydanym w Opolu w grudniu 1542 r. czytamy, że margrabia Fryderyk, spadkobierca Piastów opolskich, dzierżawca ziemi bytomskiej, udzielił Gierałtowskiemu pozwolenia na zakładanie kopalń
w Szombierkach i Orzegowie. Jest jednak więcej niż pewne, że Gierałtowski munduru górniczego nie miał. Przekazy historyczne podają bowiem, że pierwsze mundury wprowadzone zostały w 1817 r. wraz z ustanowieniem Korpusu Górniczego, organizacji łączącej wszystkie osoby zatrudnione w górnictwie. Wzorowały się one na strojach piechoty Królestwa Kongresowego. Pierwszeństwo w przyjmowaniu do korpusu mieli synowie górników. Nosili oni granatowe mundury, czarne czapki, zwane kołpakami, z odznakami górniczymi oraz szable podobne do piechoty Królestwa Polskiego. Wysocy rangą gwarkowie zakładali granatowy frak z haftowanym kołnierzem i białe, sukienne spodnie, które na uroczystości zamieniali na skórzane. Mundur uzupełniały: kapelusz, szpada i buty ze srebrnymi ostrogami. Ubranie zwyczajnego górnika było nieco skromniejsze: granatowa kurtka, spodnie wpuszczane w buty i czarne czako z daszkiem ozdobione górniczym godłem wybitym na białym metalu.
Czako z pióropuszem
Nakrycie głowy, zwane popularnie czakiem, nawiązuje do dawnej, wysokiej i sztywnej czapki spełniającej rolę hełmu. Dla dodania sobie splendoru i poważania dawni gwarkowie przejęli od ówczesnych strzelców dworskich pióropusze z kogucich piór. Skośne zaszewki na przodach marynarki służyły niegdyś do zatykania lontów w otworach strzałowych. Pelerynka zaś, ledwie dziś zaznaczona i przypominająca kołnierz, chroniła gwarka przed spływającą ze stropu wodą. Przemiana górniczego ubioru w uroczysty strój trwała długo i ostatecznie ukształtowała się dopiero w końcu ubiegłego stulecia.
Współczesne mundury różnią się od siebie jedynie dystynkcjami oraz kolorem pióropuszy. Zielone ma prawo nosić Generalny Dyrektor Górniczy. Białe przysługują Dyrektorom Górniczym, i osobom dozoru (sztygarom). Czarne zakładają górnicy, czerwone członkowie orkiestr górniczych a biało czerwone kapelmistrzowie orkiestr górniczych.
Górniczy mundur należy się tylko tym członkom górniczej braci, którzy zostali mianowani na któryś ze stopni. Wystarczy ten najniższy – górnik III stopnia i śmiało można zakładać mundur z czarnym pióropuszem i złotymi kneflami.